جراحی لاپاراسکوپی آشالازی یکی از پیشرفته‌ ترین و موثرترین روش‌های درمانی برای بیماران مبتلا به آشالازی مری است. آشالازی بیماری نادری است که در آن عضلات انتهایی مری، به‌خصوص اسفنکتر تحتانی مری، به‌ درستی شل نمی‌شوند و در نتیجه غذا و مایعات نمی‌توانند به راحتی از مری به معده عبور کنند. به همراه دکتر عبدالرضا پازوکی، فلوشیپ جراحی‌ های لاپاراسکوپی به بررسی مزایا و مراقبت‌های جراحی لاپاراسکوپی آشالازی می‌پردازیم.

جراحی لاپاراسکوپی آشالازی چیست؟

جراحی آشالازی، نوعی از جراحی است که به منظور درمان اختلال حرکتی مری به نام “آشالازی” انجام می‌شود. این جراحی با هدف بازگرداندن عملکرد طبیعی بلع، کاهش فشار وارد شده به مری و جلوگیری از عوارض طولانی‌ مدت این بیماری انجام می‌شود. بسته به شرایط بیمار، روش‌های مختلف آن قابل انتخاب و اجرا هستند. توجه داشته باشید که عدم درمان مناسب می‌تواند منجر به گشاد شدن شدید مری، افزایش خطر سوء تغذیه و در نهایت نارسایی عملکردی مری شود.

جراحی لاپاراسکوپی آشالازی یکی از روش‌های کم‌تهاجمی و موثر برای درمان بیماری آشالازی است؛ بیماری‌ای که در آن عضله‌ی انتهایی مری (اسفنکتر تحتانی مری) به‌درستی باز نمی‌شود و عبور غذا به معده را با مشکل مواجه می‌سازد. این وضعیت می‌تواند باعث درد قفسه سینه، سختی در بلع، گیر کردن غذا در گلو و کاهش وزن شود.

در روش لاپاراسکوپی، پزشک از طریق چند برش کوچک روی شکم، ابزارهای مخصوص جراحی و یک دوربین ظریف (لاپاراسکوپ) را وارد بدن می‌کند. سپس عضله‌ی سفت و منقبض‌شده‌ی اسفنکتر تحتانی مری را برش می‌دهد؛ این تکنیک به «میوتومی هلر» (Heller Myotomy) معروف است. این کار باعث می‌شود غذا راحت‌تر وارد معده شود و علائم بیماری به‌طور قابل توجهی کاهش یابد.

این جراحی معمولا با بیهوشی عمومی انجام می‌شود، دوره نقاهت کوتاهی دارد، و در مقایسه با جراحی باز، درد و عوارض کمتری برای بیمار به همراه دارد. همچنین، در بسیاری از موارد، همزمان با آن عمل ضد رفلاکس (مثل فوندوپلیکاسیون) نیز انجام می‌شود تا از بازگشت اسید معده به مری جلوگیری شود.

مزایای جراحی آشالازی چه مواردی هستند؟

جراحی لاپاراسکوپی آشالازی یکی از بهترین روش‌های درمان برای بیمارانی است که به دارو پاسخ نداده‌اند یا بیماری آن‌ها پیشرفته شده است. از جمله مزایای مهم این روش عبارتند از:

• بهبود تغذیه: چون بلع غذا راحت‌ تر می‌شود، بیمار دوباره می‌تواند، غذای کافی و سالم مصرف کند و کم‌ وزنی یا سوء تغذیه جبران شود. این موضوع خیلی مهم است، مخصوصا برای کودکان یا نوجوانانی مبتلا به آشالازی هستند. کاهش استرس ناشی از تغذیه و مشکلات گوارشی، باعث بهبود وضعیت روانی نیز می‌شود.
• جراحی کم‌ تهاجمی: در صورت انجام جراحی با روش لاپاراسکوپی به دلیل ایجاد برش‌های کوچک‌ تر، درد کمتر، خونریزی کم، و ترخیص سریع‌ تر از بیمارستان، اکثر بیماران در عرض 2 تا 3 روز مرخص می‌شوند و طی یک تا دو هفته به زندگی عادی بر می‌گردند.
• پیشگیری از گشاد شدن مری: اگر آشالازی درمان نشود، مری کم کم گشاد و کشیده شده و چون غذا در آن باقی می‌ماند، این وضعیت مری را بی‌حرکت و ناکارآمد ایجاد می‌کند. جراحی با باز کردن مسیر، مانع از این آسیب ساختاری می‌شود.
• کاهش خطر سرطان مری در دراز‌مدت: اگر آشالازی درمان نشود، ممکن است: مری بیش از حد گشاد شود، پوشش داخلی مری زخم شود، افزایش خطر سرطان سلول سنگفرشی مری در سال‌های بعد هم زیاد گردد. جراحی مانع بروز این پیامدها می‌شود، پس جنبه پیشگیرانه نیز خواهد داشت.ماندن غذا در مری و التهاب مزمن، خطر سرطان سلول سنگفرشی مری رو افزایش می‌دهد. درمان قطعی با جراحی این ریسک رو به‌شدت کاهش خواهد داد.
• ماندگاری اثر بالا: برخلاف روش‌هایی مانند تزریق بوتاکس که بعد از 6 ماه اثر آن از بین می‌رود، جراحی در 80-90% افراد تا سال‌ها مؤثر باقی می‌ماند. در بعضی افراد تا آخر عمر دیگر نیازی به درمان دوباره نخواهد بود.
• بهبود سلامت دهان: برگشت غذا و بزاق از مری باعث بوی بد دهان و پوسیدگی دندان می‌شود، در نتیجه با تخلیه مناسب، دهان تمیزتر و سلامت دندان بهتر حفظ می‌گردد.

جراحی آشالازی چگونه انجام می‌شود؟

 جراحی آشالازی، عضله سفت‌شده در پایین مری را که در آشالازی باز نبوده است باز می‌کند و  در این جراحی، این عضله یا بریده یا از داخل شل می‌شود تا مسیر غذا به معده آزاد شود. در ادامه به بررسی انواع جراحی آشالازی و انواع آن‌ها می‌پردازیم.

میوتومی هلر لاپاراسکوپی:

روشی بسیار موثر که در آن عضله اسفنکتر پایین مری از طریق شکم و به روش لاپاراسکوپی بریده می‌شود. در این روش با بیهوشی کامل و ایجاد 4 تا 5 سوراخ کوچک روی شکم، ورود ابزار لاپاراسکوپی، برش عضله اسفنکتر مری که اغلب همراه با فاندوپلیکاسیون برای جلوگیری از رفلاکس معده انجام می‌شود.

میوتومی اندوسکوپیک دهانی:

روش پیشرفته‌ای که در آن عضله اسفنکتر مری از داخل مری و با آندوسکوپی از دهان بریده می‌شود. در این روش با بیهوشی کامل یا سبک و ورود آندوسکوپ از دهان، ایجاد تونل در لایه داخلی مری، برش عضله از داخل، بستن ورودی با کلیپس، باعث باز شدن عضله اسفنکتر مری می‌شود.

جراحی آشالازی برای چه افرادی مناسب است؟

جراحی لاپاراسکوپی آشالازی برای بیمارانی مناسب است که:

به درمان‌های غیرجراحی پاسخ نداده‌اند

اگر فرد با استفاده از دارو، تزریق بوتاکس یا اتساع بالونی (پوش کردن مری با بادکنک) نتیجه مطلوبی نگرفته باشد، جراحی گزینه بهتری محسوب می‌شود.

علائم شدید و آزاردهنده دارند

افرادی که دچار دشواری شدید در بلع غذا (به‌ویژه غذاهای جامد)، گیر کردن غذا در گلو، سرفه‌های شبانه، احساس فشار در قفسه سینه یا کاهش وزن غیرعمدی شده‌اند، از کاندیداهای اصلی این جراحی هستند.

در مراحل پیشرفته بیماری قرار دارند

در مراحل پیشرفته آشالازی که عضله‌ی انتهایی مری به شدت سفت و غیرقابل انعطاف شده است، جراحی تنها راه مؤثر برای بهبود عملکرد بلع است.

جوان‌ترها و افراد سالم

افراد زیر ۶۰ سال که از سلامت عمومی خوبی برخوردارند، معمولاً کاندیداهای مناسبی برای لاپاراسکوپی هستند، زیرا سریع‌تر بهبود می‌یابند و احتمال بروز عوارض کمتر است.

مبتلایان به عود بیماری پس از درمان‌های دیگر

اگر فردی پیش‌تر اتساع بالونی یا تزریق بوتاکس انجام داده اما علائم مجدد برگشته‌اند، جراحی می‌تواند راه‌حل قطعی‌تری باشد.

هدف از جراحی لاپاراسکوپی آشالازی

آشالازی یک اختلال حرکتی نادر در مری است که در آن عضلات پایین مری قادر به انقباض مناسب نیستند و اسفنکتر تحتانی مری (عضله‌ای که در انتهای مری قرار دارد) به درستی باز نمی‌شود. این باعث می‌شود که غذا و مایعات به راحتی از مری به معده منتقل نشوند و در نتیجه فرد دچار مشکل در بلع غذا (دیسفاژی)، درد قفسه سینه، ریفلاکس و کاهش وزن شود.

جراحی لاپاراسکوپی آشالازی یکی از روش‌های رایج و موثر برای درمان این اختلال است. هدف اصلی از این جراحی، اصلاح یا کاهش مشکلات ناشی از آشالازی و بهبود کیفیت زندگی بیمار است.

اهداف اصلی جراحی لاپاراسکوپی آشالازی عبارتند از:

1. شل کردن اسفنکتر تحتانی مری (LES)

هدف اصلی از جراحی لاپاراسکوپی آشالازی، شل کردن یا بریدن عضلات اسفنکتر تحتانی مری (که به آن پونتیوما نیز گفته می‌شود) است. در این اختلال، اسفنکتر مری به درستی باز نمی‌شود، بنابراین این جراحی با بریدن عضلات اطراف اسفنکتر تحتانی مری، اجازه می‌دهد که اسفنکتر باز شده و غذا و مایعات به راحتی از مری به معده منتقل شوند.

2. بهبود حرکت غذا در مری

لاپاراسکوپی آشالازی باعث بهبود حرکت غذا در مری می‌شود. با کاهش فشار در ناحیه اسفنکتر، غذا و مایعات به راحتی وارد معده می‌شوند و مشکلات بلع و درد قفسه سینه کاهش می‌یابد.

3. کاهش علائم و درد

عمل جراحی به طور مؤثری علائم آشالازی مانند دیسفاژی (مشکل در بلع)، درد قفسه سینه، رفلاکس معده و احساس پر بودن بعد از غذا خوردن را کاهش می‌دهد. به این ترتیب، بیمار قادر خواهد بود راحت‌تر غذا بخورد و کیفیت زندگی او بهبود یابد.

4. جلوگیری از عوارض ثانویه

آشالازی در صورتی که درمان نشود می‌تواند منجر به عوارضی مانند التهاب مری (مری زخم‌دار)، عفونت‌های مزمن یا رفلاکس معده به مری شود که ممکن است به سرطان مری منجر گردد. جراحی لاپاراسکوپی می‌تواند این عوارض را کاهش دهد و خطر ابتلا به بیماری‌های جدی‌تر را کاهش دهد.

مراقبت های بعد از جراحی آشالازی

• خواب و استراحت کافی: تا 24 تا 48 ساعت اول در بیمارستان استراحت مطلق خواهید بود به‌ علت بیهوشی و احتمال نفخ و درد شکمی یا قفسه سینه و سعی کنید برای خواب کافی داشته باشید زیرا بی‌خوابی یا خستگی زیاد روند بهبودی را کند می‌کند.
• مصرف مایعات شفاف: سعی کنید در 1 تا 3 روز اول بعد از جراحی از مایعات شفاف مانند آب، آب سیب، چای کم‌رنگ، آب مرغ صاف‌شده استفاده کنی و برای جلوگیری از ورود هوا به معده از مصرف آن با نی خودداری کنید.
• دارو‌ها: طبق دستور پزشک دارو‌های تجویز شده را مصرف کنید تا روند بهبودی شما افزایش پیدا کند.
• بلع آرام: سعی کنید لقمه‌های بسیار کوچک بجوید و از مقداری آب در کنار غذا استفاده نمایید تا مشکلی در هنگام بلع پیش نیاید.
• شروع فعالیت روزمره سبک: معمولا از هفته دوم تا چهارم می‌توانید فعالیت روزمره سبک مانند پیاده روی آرام انجام دهید توجه کنید که انجام فعالیت‌های سنگین و پرفشار مانند ورزش‌های سنگین ممنوع می‌باشد. 

نتیجه‌گیری

جراحی آشالازی، به‌ ویژه به روش‌های نوین مانند همی‌مایوتومی لاپاراسکوپیک و مایوتومی از راه دهان، طی سال‌های اخیر به‌ عنوان موثرترین و استانداردترین درمان اختلال آشالازی مطرح شده است. با کاهش فشار اسفنکتر و تسهیل عبور غذا، نه‌ تنها کیفیت زندگی بیمار بهبود می‌یابد، بلکه از عوارض جدی مانند مگازوفاگوس، سوء تغذیه و حتی سرطان مری جلوگیری می‌شود.  انتخاب به‌ موقع نوع درمان و پیگیری مناسب پس از عمل، کلید موفقیت طولانی‌ مدت است.

سوالات متداول